Helofytenfilter

Helofyten zijn simpelweg waterplanten. In de context van het helofytenfilter bedoelen we waterplanten die wortelen in de bodem en goed bestand zijn tegen vervuild water. Een goed voorbeeld van een waterplant die aan die voorwaarden voldoet is riet.

Een helofytenfilter is een vijver, bassin of kuip met waterplanten. Deze planten kunnen gewoon in zand staan, maar bijvoorbeeld ook in tuinders-steenwol of vijversubstraat. Door de Grijs water toevoer en schoonwater afvoer op een bepaalde manier aan te leggen, onstaat er een langzame waterstroom door het filter en dus langs de wortels van de helofyten.
Op deze wortels zitten bacteriën die zich voeden met de afvalstoffen uit het water en daardoor wordt het water geleidelijk schoner.

We onderscheiden verticale en horizontale filters. Bij de eerste wordt het grijs water bovenin toegevoerd en onderin afgevoerd waardoor een verticale waterstroming ontstaat. Bij het horizontale filter zijn de aan en afvoer op gelijke hoogte en aan weerszijde van het filter zodat een horizontale waterstroom ontstaat. Welk type gekozen wordt hangt o.a. af van aanwezige hoogte verschillen tussen aan en afvoer.

Er bestaan ook zandfilters, waar het water alleen door een zandpakket loopt, zonder planten. Een dergelijk filter is een mechanisch filter en er zal dan ook een ophoping van vuil ontstaan bovenop het zandpakket.

Het helofytenfilter, daartegen, is een biologisch filter waarin de afvalstoffen worden afgebroken. Een dergelijk filter hoeft in principe nooit te worden schoongemaakt. Planten, wortels en bacteriën zullen zich steeds vernieuwen.
Wel dienen de water in en uitlaat buizen zorgvuldig te worden aangelegd en van voldoende diameter te zijn om verstopping te voorkomen. In het najaar kan het riet worden gemaaid en kan het filter met het riet worden bedekt ter bescherming tegen vorst.

Planten

Riet is een van de meest geschikte helofyten. Riet is echter een stevige groeier met bovendien erg sterke wortels. Daarmee is riet minder geschikt voor kleine filters en zelfs ongeschikt voor vijvers die d.m.v. folie zijn gevormd.

Planten voor wie de ruimte heeft:

• Riet Phragmites australis
• Kleine Lisdodde Typha angustifolia
• Grote Lisdodde Typha latifolia
• Mattenbies Schoenoplectus lacustris

In mijn eigen continu verticaal doorstromende filter met twee cellen van elk èèn vierkante meter heb ik goede resultaten met, in de eerste cel:

• Hangende zegge Carex pendula
• Paraplu zegge Carex muskingumensis

en in de tweede cel:

• Kalmoes Acorus gramineus (bonte soort)
• Kalmoes Acorus calamus (groene soort)
• Water lis Iris laevigata ‘Rose queen’

Bouw

De beste manier om een filter op te bouwen hangt af van allerlei factoren zoals ruimte, soort en hoeveelheid afvalwater, toepassing enz.
Mijn eigen filter (dus uitsluitend ter illustratie!) bestaat uit twee bakken van pakweg ‘n vierkante meter, met tuinders steenwol op een rooster ongeveer halverwege de bak. In dit steenwol staan de planten. Twee airlift pompjes per bak zorgen ervoor dat er een constante verticale waterstroom is. Het systeem is bovendien zodanig van opzet dat het water in de bak blijft tot het wordt verdrongen door nieuw vuil water. Tegen de tijd dat het water in de opslagtank beland, heeft het dus behoorlijk wat rondjes langs de planten gemaakt.

De keuze voor twee grote bakken is hier vooral ingegeven door praktische omstandigheden en zeker geen must. Het is het eenvoudigste wat ik wist te bedenken voor het zuiveren van mijn badkamerwater. Zou ook de keukengootsteen hierop uitkomen dan zou een extra vetafscheider nodig zijn, voor het wasmachinewater een kamfilter enz. Een filter voor het zuiveren van het visvijver water heeft weer heel andere uitgangspunten terwijl je grijs water voor de tuin vaak helemaal niet hoeft te filteren (zie Grijs water). In het algemeen kun je zeggen:

• bekijk eerst wat je hebt aan bronnen
• bekijk dan wat je wil doen met het water
• welke materialen je eenvoudig en goedkoop kunt bemachtigen
• bouw dan het eenvoudigste systeem om je doel te bereiken